Reyndi mjög á þolrifin enda er bókin oft alveg hreint svakalega langdregin og hengir sig í smáatriði og aukaatriði. Ég hef það prinsipp að leggja mig aldrei eftir ,,abridged" útgáfum en þarna hefði ég stundum verið til í að skipta yfir í slíka útgáfu.

Ekki breytir það því þó að auðvitað skilur maður af hverju þetta er klassík. Þetta er nefnilega fjári flott inn á milli langdregnu kaflanna. En ég fagnaði eins og eftir maraþon þegar að þessari heljarinnar hlustun síðasta hálfa árs lauk. Enda hálfgerð maraþon-reynsla. 

***

Sérstaklega er það gleðilegt að nýútkomnar bækur virðast sumar koma um það bil samstundis út á hljóðbók. Þetta á til dæmis við um upplestur Þráins Bertelssonar á spennusögu sinni, Englar Dauðans, sem út kom fyrir síðustu jól.

Þetta er síðasta sagan í þríleik þar sem sömu lögreglumenn, með rannsóknarlögreglumanninn Víking í broddi fylkingar, leysa morðgátur en undir niðri hvílir málefni sem brennur á höfundi og myndar rauðan þráð hverrar bókar fyrir sig. Englar dauðans er reyndar fyrsta og eina bókin sem ég hef komist í tæri við í þessum bókaflokki en ég sé ekki að það hafi komið sérstaklega að sök enda virðist hver bók vera nokkuð sjálfstæð frá hinum.

Englar dauðans byrja vel og framan af er sagan knúin áfram af styrk og öryggi. Sérstaklega ber að nefna frábær tök Þráins á samskiptum hjóna og annarra náinna ástvina, einkum þeirra Víkings og Þórhildar. Þráinn kemur einnig vel til skila þeim lykilboðskap sínum hversu fíkn dregur fleiri en bara fíkilinn sjálfan niður í kviksyndið með sér.

Þegar líða tekur á bókina fer Þráni hins vegar að fatast flugið og tekst ekki að halda uppi þeim takti sem hann hafði náð upp í byrjun. Boðskapur höfundar fer að gerast fullfrekur á athyglina og langar einræður einstakra persóna um hina og þessa afkima fíkniefnabölsins - stundum heilu fyrirlestrarnir, fluttir upp úr engu - fara að bitna mjög á flæði sögunnar. Þessi sterka áhersla á boðskapinn bitnar líka beinlínis á plottinu sem stirðnar ögn þegar á líður.

Í auglýsingatexta með bókinni segir að Þráinn sé sá eini sem þorir að impra á ákveðnum málefnum. Slíkt ber auðvitað ekki að taka alvarlega eða bókstaflega fremur en hvert annað sölutrix. Vissulega á Þráinn þó heiður skilinn fyrir að brenna fyrir mikilvæg málefni, eins og tekin eru fyrir í þessari bók. Því fer hins vegar fjarri að hann ,,þori" meiru en ýmsir aðrir íslenskir glæpasagnahöfundar sem beitt hafa harðri þjóðfélagsgagnrýni í sínum bókum. Munurinn felst fremur í því hinum áberandi predikunartón Þráins þar sem aðrir láta ef til vill lesendunum meira eftir að túlka. Það þýðir þó ekki að þeim sem minna segja sé eitthvað minna niðri fyrir.

Það er svo sem ekkert rétt eða rangt í því hversu mikið skal predika í gegnum bókmenntir. Stundum heppnast mikil predikun afar vel.

Í þessu tilviki finnst mér hún þó fremur vera til trafala. Það vantar herslumuninn í Englum dauðans.

**

HeMan hafði sannað sig sem erfiður andstæðingur. Sem var í sjálfu sér mjög góður hlutur, því miður var PiceMaker ekki maður sem gefst upp. Hann vissi að engar eðlilegar lausnir gætu bjargað honum núna, en PiceMaker var enginn eðlilegur maður. Undanfarin fjórtán ár var hann búinn að vera að undirbúa leið til að sigra alla sína óvini og alla sem gætu hugsanlega orðið í vegi fyrir hans velgengni.

Til að klekkja á HeMan smíðaði Picemaker tímavél. Hugmyndin var einföld. PiceMaker byrjaði á að leiga tvær geymslur. Inni í annari geymslunni smíðar hann tímavél og í hinni smíðar hann vara tímavél ef eitthvað færi úrskeiðis.

Tímavélin virkar á mjög einfaldan máta. Þú kveikir á tímavélinni. Þú ferð svo og eyðir deginum þínum í eitthvað annað en það sem þú gerir venjulega til þess að koma í veg fyrir að hitta sjálfan þig seinna meir. Eftir þennan tíma (t.d. sex klukkutíma) fer viðkomandi til baka, lokar sig inni í geymslunni og slekkur á tímavélinni. Þegar þetta gerist ferðast maður til baka á þann tímapunkt þegar kveikt var á tímavélinni. Ferðalagið til baka gerist í rauntíma. Á þessu augnabliki eru í raun þrjár útgáfur af þér til.

Upprunalegi þú sem kveikti á tímavélinni og fór eyddi deginum í vitleysu.
"Hinn" þú sem upplifir sama dag aftur.
Upprunalegi þú sem ferðast til baka í tímavélinni.

Hluti I

Klukkan 08:30 á Sunnudags morgni kveikir PiceMaker 30 mínútna teljara á vara tímavélinni og yfirgefur geymsluna. Klukkan 09:00 fer vara tímavélin í gang.
Klukkan 08:45 á Mánudags morgni kveikir PiceMaker á 15 mínútna teljara á alvöru tímavélinni og keyrir heim þar sem hann bíður í sex klukkutíma. Klukkan 15:00 keyrir hann til baka og fer inn í alvöru tímavélina og skapar tímalínu tvö.

Hluti II

PiceMaker yfirgefur tímavélina klukkan 09:00 á Mánudags morgun. Klukkan 10:00 sama morgun fer PiceMaker og spjallar við HeMan yfir kaffibolla, um það að tímavélin hafi virkað. Klukkan 15:00 þann dag, fer PiceMaker ásamt HeMan og leggur smá spöl frá geymslunni. Þar sjá þeir PiceMaker(0) koma og fara inn í geymsluna. Í framhaldi af því fer PiceMaker(0) og yfirgefur tímalínuna. Þetta kvöld fyllist HeMan af miklu ofsóknaræði. Grunsemdir hans um að allt þetta sé hluti af samsæri sem PiceMaker ætli að notfæra sér til að klekkja á HeMan fara með hann á taugum. Hann ákveður samt að treysta PiceMaker og smíðar nýja tímavél.

Klukkan 08:45 á Þriðjudags morgni fer Picemaker ásamt HeMan og startar 15 mínútna teljara á tímavélunum sem nú eru núna í sömu geymslu, að því loknu keyra þeir heim á bílnum hans PiceMaker. Þeir gera sér hugmynd um græða mikla peninga á því að ferðast til baka sex klukkutíma aftur í tímann og stunda verðbréfa viðskipti með þau hlutabréf sem eiga eftir að hækka þennan sama dag. Klukkan 09:00 kviknar á báðum tímavélunum. Á leið sinni heim velta PiceMaker og HeMan fyrir sér hvaða hlutabréf þeir eigi að fjárfesta þegar þeir eru orðnir ríkir. PiceMaker stingur upp á því að kaupa hlutabréf í Húsasmiðjunni en HeMan trompar hann og leggur til að þeir fjárfesti öllu í KFC. PiceMaker lætur ekki segja sér fyrir tvisvar. Klukkan 15:00 fara þeir aftur til baka í geymsluna og skapa tímalínu þrjú.

Hluti III

Klukkan 09:00 á Þriðjudags morgni kviknar á báðum vélunum og Picemaker ásamt HeMan yfirgefa geymsluna. Þeir fara á bókasafnið þar sem þeir versla með verðbréfin sem þeir ætluðu sér að kaupa. Klukkan 15:00 fara þeir til baka og fylgjast með þegar PiceMaker(1) og HeMan(0) far inn í geymsluna og ferðast aftur til fortíðar.

Einhvertímann á Miðvikudegi uppgötvar HeMan(1) að PiceMaker leigði upprunalega tvær geymslur og finnur vara tímavélina. Hann reiknar þegar með því að PiceMaker hafi smíðað þessa vél til þess að getað ferðast aftur til baka og stöðvað atburðarrásina ef eitthvað kynni að fara úrskeiðis.

Seinna þennan sama dag fer HeMan(1), notar vara tímavélina, tekur með sér hinar tvær og skapar tímalínu fjögur.

Frammhald kemur seinna;D

Núna stóð HeMan úti í 11 vindstiga ofsveðri og furðaði sig á því, þar sem hann stóð nú í heilaga felustaðnum sínum sem flestir kalla "undir rúminu" . Það var ekki fyrr en hann yfirgaf griðarstað sinn sem hann sá ástæðuna. Var ekki erkióvinur hans BeastMan kominn í húsið og stóð þar og sveiflaði sokknum sem framkallaði þetta ofsaveður. HeMani til heppni er BeastMan useless. Ástæðan fyrir því að BeastMan er usless er mjog sorgleg en sönn. Einu sinni hafði engill og djöfull samneyti og úr því spratt ávöxtur sem var hvorki bundinn af lögum himins né helvítis og hafði þar með alvald. En þar sem við vitum að alvaldi fylgir enginn áhugu á því að virkilega nota það skrapp þessi ávöxtur til jarðar þar sem BeastMan stóð úti á túni að æfa "his supreme tecknic" sveifla sokknum sem svo framkallaði sterkan vind. Og BeastMan tók upp ávöxtin og át hann og öðalaðist þar með alvald guðs. En honum til mikillar óhamingu var ávöxturinn frekar bytur og BeastMan sagði sína fræga orð "fucking useless" þar sem ávöxtur getur ekki verið useless tæmdi BeastMan sjálfan sig með sínu eigin guðslega krafti til að vera useless og þar með ekki guðlegan lengur. En víkjum að HeMani þar sem hann stendur og sér BeastMan sveifla sokknum í gríð og erg. Sá hann að ekki dygðu nein vetlingatök og notaði sitt einstaka fighting tecnice " Moves like Water" sem margir taka ranglega sem skrítnu göngulagi en er reyndar fullkomin samruni á öllum þekktum bardagalistum. Náði HeMan að skjótast upp að BeastMan sem var svo önnum kafinn að sveifa sokknum að hann tók ekki eftit því. Greip þá HeMan í sokkinn og notaði allann sinn uppsafnaði kraft frá hádegi til að stöðva hann......

Undireins fóru ótal kenningar að myndast í toppstykkinu. Albert var þekktur alkóhólisti, gat verið að hann hefði farið út á lífið án þess að kyssa hann bless? PiceMaker hristi hausinn, það gæti aldrei gerst. Hvað ef hann fékk þunglyndiskast eftir rifrildið þeirra í gær, hvað ef hann hefði framið sjálfsmorð! En að fremja sjálfsmorð yfir nokkrum tánöglum í vaskinum, væri það ekki frekar ýkt. Það var einmitt vandinn með Albert, hann var svo óútreiknanlegar. PiceMaker strauk á sér kinnina hugsandi um kinnhestinn sem hann fékk aðeins dögum áður.

Það hafði verið frábær dagur, dagur sem hann myndi seint gleyma. Albert hafði eldað rómantískan kvöldverð handa þeim. Leigt fyrir þá Sleepless In Seattle og fjárfest í tveimur rauðvínsflöskum. En það var einmitt vandamálið með Albert, hann gat aldrei slappað af með honum án þess að vera undir áhrifum einhverra efna. Honum hafði farið svo fram síðan að þeir kynntust, eftir að þeir fóru í bústaðarferðina síðasta sumar þá hafði hann lofað að aldrei nota framar. Loforð sem hann hafði margoft brotið. Þegar PiceMaker spurði hann svo hversvegna hann gæti ekki notið ásta með honum án þess að reykja nokkrar pípur fyrst... hann strauk kinnina aftur, hún sveið svo sárt, svo innilega.

Áður en hann vissi af var herbergið á hvolfi, fyrir framan hann lá krumpaður álpappír, plaströr og kveikjari sem hann hafði fundið í litlu boxi undir þriggja binda AD&D reglusettinu sínu. Honum var ljóst að allan þennan tíma hafði hann verið að lifa lygi, Albert hafði verið að spila með hann í allar þessar vikur. Hann hafði aldrei ætlað að hætta, hafði Albert verið að leika einhvern sjúkan leik með tilfinningarnar hans, var hann bara peð til að spila með. Hann hélt nú ekki!

Rigningin úti hamraði á glugganum. Þrumur og eldingar drundu eins og í klisjukenndri Hollywood kvikmynd. PiceMaker heyrði næstum ekki þegar bankað var á dyrum fyrir hávaðanum, var nágranninn að fá sér nýjar græjur eða hvað? Hann vissi hver var fyrir utan, hann þurfti ekki að spyrja sig tvisvar. Hjartað tók kipp. PiceMaker labbaði inn í eldhús. Hann var búinn að taka ákvörðun, hingað og ekki lengra. Kalt stálið titraði undarlegan í höndunum, hann leit niður á glitrandi hnífsblaðið. Á þessu stutta augnabliki liðu dagar, ár, eilífðir. Hann gekk rólega niður tröppurnar, greip í hurðarhúninn og snéri. Áður en hann vissi af sat hann í tröppunni hálfkjökrandi með HeMan í fanginu. Hvað hafði hann gert!

Einu sinni voru tveir jólasveinar. Annar þeirra var kallaður Jóli og hinn gekk undir gælunafninu Mafíósi. Jóli var því miður taugatrekktur, gráhærður fyrir aldur fram og karlkvikindi sem gekk með rauða smokkahúfu sem huldi skallann. Mafíósi var svalur náungi sem gekk með Ray Ban sólgleraugu, reykti Havana vindla og sniffað kók. Dag einn blossaði upp heiftar rifrildi. Rifrildi var þeim daglegt brauð enn í þetta skiptið var það öðru vísi. Mafíósi var í heiftarlegum niðurtúr eftir óhóflega neyslu þennan dag. Jóla varð nóg boðið og tók þá ákvörðun að losa sig við hann og skaut honum til Tunglsins.
10 árum seinna...

Mafíósi leiddist því miður vistin á tunglinu en til þess að stytta sér stundir, nýtti hann þennan dýrmæta tíma til að njósna um Jóla. Um leið og Mafíósi hvarf af yfirborði jarðar setti Jóli af stað leynilegt ráðabrugg til þess að verða dáðasti dýrlingur jarðarinnar. Jóli var byrjaður að losa sig við gamlar matarleifar og annað ómerkilegt rusl með því að... pakka því inn í skrautlegar umbúðir og gefa það. Þessa hræðilegu uppfinningu kallaði hann Jólagjafir! Þessu tók fólk um allan heim fagnandi, sérstaklega fólk á Íslandi. Því það vita allir að engin önnur þjóð heldur hátíð ljós og friðar jafn hátíðlega og Íslendingar. Öfundsýkin nagaði Mafíósa, hann tók þá ákvörðun að hann yrði að hefna sín. Hvað sem það gæti kostað aðra. Hann skyldi eyðileggja jólin hans Jóla!
20 árum seinna...

Því miður skrifaði þessi dáði höfundur ekki orð meir, því hann dó í lestarslysi í hjarta Reykjarvíkurborgar, árið 2067.

P.s. Þessi grein er pínulítið copy-paste af gamla blogginu mínu.

Sá sem helst er kenndur við París af íslenskum rithöfundum er vitanlega Sigurður Pálsson. Því var tímabært að fá loks Minnisbók frá Parísarárum hans. Bókin er afar heillandi lestur, dregur upp lifandi mynd af borginni, viðburðum og fólkinu sem París gisti, tímabundið eða til langframa. Ákveðinn tíðarandi '68-kynslóðarinnar skilar sér vel í bókinni og ,,úrvinnslunni" af þeirri ringulreið allri næsta rúma áratuginn á eftir eru einnig gerð góð skil. Sérstakleg er ég þar þakklátur Sigurði fyrir að fara ekki út í einhverja blinda vegsömun á '68-kynslóðinni og stúdentabyltingunni frægu. Þvert á móti horfir hann köldum og gagnrýnum augum og sér bæði kosti og galla.

Það er svo sem algjört aukaatriði í hvaða flokk bókin er nákvæmlega sett, hvort hún telst til skáldverka eða hins flokksins með hinu óræða heiti ,,bækur almenns eðlis". Þó verð ég að segja að nokkuð langt er seilst í skilgreiningunni á skáldverki að láta þessa bók falla í þann flokk. Ég fékk nefnilega ekki betur séð en að þetta væri tiltölulega hreinræktuð endurminningabók, bæði í uppbyggingu, nálgun og stíl. En það er, eins og ég segi, auðvitað algjört aukaatriði, þannig séð.

Minnisbók féll rómantíska sveimhuganum með Frakklandsdraumana vel í geð. Kannski bara sé komin fram eins konar íslensk Veisla í farángrinum?

***

Þessa tilfinningu fæ ég eftir lestur bókar Jóns Kalmans Stefánssonar, Himnaríki og helvíti. Eftir umsagnir um besta íslenska prósa í áraráðir og eitthvað álíka hástemmt þá býst maður auðvitað við einhverju alveg rosalegu. Og það er ekki að bókins hans Jóns Kalmans sé ekki góð - hún er góð. En samt ekkert svona frábær - ekkert besti íslenski prósi í áraraðir.

Lýsingin á róðrinum í fyrri hluta bókar er reyndar mögnuð. Hana las ég yfir jólin á stuttbuxum úti á svölunum heima hjá mér í Talca undir stjörnubjörtum sumarhimninum. Kannski það hafi aukið á hughrifin hjá manni. En svo í seinni hlutanum finnst mér þetta einhvern veginn fara að dragast á langinn og það sem var glimrandi texti finnst mér eiginlega bara renna út í eitthvað svona fremur flatt.

Mér skilst að framhald komi um næstu jól en ég held að ég nenni ekki að leggja mig eftir því.  Kannski er ég bara orðinn svona hundleiður á þessari fortíðarumfjöllun í íslenskum bókmenntum alltaf hreint.

**1/2

**1/2

Úngskáld skrifa yfirleitt sínar fyrstu ljóðabækur undir áhrifum þessa hátíðlega og uppskrúfaða æviskeiðis síns. Ekki þarf að undra þó að útkoman einkennist yfirleitt af mikilli nýrómantík, hádramatík, engum sjálfshúmor en hins vegar góðu dassi af sjálfsvorkunn. Eins og ég segi, allt í lagi - svo lengi sem þetta elst af fólki.

Þetta allt segi ég í aðdraganda umfjöllunar um frumraun úngskáldsins Kristínar Svövu Tómasdóttur og ég segi það vegna þess að Kristín Svava er nefnilega undantekningin. Blótgælur, fyrsta ljóðabók hennar, er nefnilega full af húmor, gáska, hnyttni, sjálfsíroníu og geislandi öryggi. Vissulega er mikið um fyllerí, þynnkur, strákabömmera, komplexa og allt hitt sem einkennir líf fólks sem er á djammskeiði lífs síns, leitandi, fullt af tómleikatilfinningu, ístöðuleysi, sjálfsvorkunn og öllu hinu. Og stundum er dramatíkin mikil og auðvitað eru bernskubrek inn á milli.

En allt í allt eru Blótgælur hressandi ljóðabók, full af gáska og krafti. Kristín Svava er efni í eitthvað stærra. Það er greinilegt.

**1/2

Hundehoved fjallar um norsk-dönsku fjölskylduna hans Asgers, sem er myndlistarmaður, nýkominn heim frá Amsterdam til þess að ganga frá lausum endum í tengslum við fjölskyldu sína. Fókusinn er fyrst og fremst á föðurfjölskyldu hans, hjá hjónunum Askild og Björk og börnum þeirra sem flækjast um allan Noreg þar sem Askild helst aldrei lengi í starfi á hverjum stað enda óalandi og óferjandi vegna drykkjuskapar og erfiðrar lundar. Askild sat í fangabúðum nasista í Þýskalandi í stríðinu og er upp frá því markeraður og leitar eftir það stíft í flöskuna. Lýsingin á hjóna- og fjölskyldulífi Askilds og Björk finnst mér vera sterkasti þáttur þessarar bókar, eiginlega með eindæmum góður.

Ástæðan er fyrst og fremst sú að hún afhjúpar og afbyggir þá klisju sem alltaf skýtur upp kollinum öðru hvoru að fjölskyldulíf í gamla daga hafi verið miklu betra en núna þar sem hver þekkti sinn stað í tilverunni, allir fengu heitan mat í hádeginu og svo framvegis. Staðreyndin er hins vegar miklu frekar sú að á þessum tíma fór mikil orka og barátta í það að láta allt líta vel út á við þó að allt væri í rjúkandi rúst inn á við. Valdastöðu kvenna á þessum tíma er vel líst í þessari bók, hvernig Björk stendur ráðalaus gagnvart svívirðilegri framkomu og drykkjuskapar maka síns og hvernig hún lokast inni í aðstæðum sem hún hefur ekki nokkuð vald yfir. Maður kannast við svipaðar sögur úr eigin ættgarði.

Áfram heldur sagan og lýsir einnig uppvexti syni hjónanna Askilds og Bjarkar, sem jafnframt er faðir sögumannsins. Einnig koma við sögu systkini föðurins og aðrir ættingjar. Þá er einnig vikið að sögu móður sögumannsins og foreldra hennar.

Í heildina má vel skilja af hverju Hundehoved náði slíkum vinsældum enda eru svona ættarsögur yfirleitt afar vinsælt efni. Bókin er ágæt en verður nokkuð langdregin þegar að á líður og svo verður nú ekki heldur beint sagt að þessi bók marki einhver sérstök tíðindi í dönskum bókmenntum. Voðalega hefðbundin og jafnvel fremur gamaldags í raun.

Engu að síður ágætt.

**1/2

Þessi viðbrögð komu mér nokkuð á óvart en sýndu mér jafnframt fram á hversu sterk viðbrögð þessi frægasti núlifandi rithöfundur Tyrkja kallar fram í heimalandi sínu. Það er ekki annað hægt en að vera nokkuð forvitinn um verk slíks höfundar, ekki síst eftir að sá hinn sami er sæmdur sjálfum æðsta lárviðarkransi bókmenntaheimsins. Því tók ég mér forvitinn eina af hans frægustu bókum í hönd; bók sem heitir Snow í ensku þýðingunni sem ég las.

Snow, eða Snjór eins og hún héti vafalaust í íslenskri þýðingu, fjallar um skáldið Ka sem snýr aftur til heimalands síns Tyrklands eftir áralanga útlegð í Þýskalandi. Hann ferðast alla leið til smábæjarins Kars sem liggur nánast upp við austurmörk Tyrkjaríkis. Þangað fer hann undir því yfirskini að han hyggist skrifa um sjálfsmorð unglingsstúlkna á staðnum. Í Kars hittir hann fyrir gamla skólasystur sem hann hyggst reyna að sjarmera upp úr skónum, yngri systur hennar sem gengur fremst í flokki ungra kvenna sem heimta að fá að bera slæðuna, föður þeirra, ungan fúndamentalista sem eftirlýstur er fyrir glæpi sína og fleiri þá sem mikil áhrif eiga eftir að hafa á líf hans þessa daga í smábænum þar sem að allir snjóa inni og verða því innlyksa í atburðarásinni.

Bókina má skilja sem einhvers konar allegóríu eða Kars sem einskonar míkrokosmos fyrir tyrkneskt samfélag og þau miklu átök sem þar eiga sér stað og til dæmis hafa verið talsvert í fréttum það sem af er þessu ári. Þessi átök eru fyrst og fremst milli Austurs og Vesturs, frjálslyndis og strangs sekúlarisma í anda Atatürks gegn trúaráherslum og siðalögmálum í anda Islam. Inn í þetta blandast svo átök þjóðfélagshópa, líkt og barátta Kúrda innan ríkisins, og svo hin klassíska átakalína milli sveitanna og höfuðborgarinnar og brottfluttra og þeirra sem eftir urðu.

Snjór er um margt merkileg bók út frá þessu sjónarhorni. Hins vegar verður ekki sagt að hún haldi nógu vel sem bókmenntaverk og satt best að segja veldur hún nokkrum vonbrigðum. Sérstaklega vegna þess að á hana var sérstaklega minnst þegar rökstutt var hvers vegna Pamuk hefði fengið Nóbelinn í fyrrahaust.

Snjór fær engu að síður ***.

Þannig að nú þarf ég að finna mér eitthvað annað svona álíka létt og aðgengilegt til þess að stytta mér stundirnar við húsverkin.

** stjörnur

Farewell to Arms hefur að geyma sama blátt-áfram-stílinn sem Hemingway er svo þekktur fyrir þar sem flóknari hlutir lúra þó undir niðri. Þarna er líka að finna stemningar frá Ítalíu og Sviss líkar þeim sem láta engan ósnortinn í A Moveable Feast, þar sem að París er dásömuð.

Meistaraverk sem fær ***1/2 stjörnu

Nú á vordögum kom út ný bók þessa ástsæla Murakamis. Um er að ræða nóvellu sem í enskri þýðingu nefnist After Dark. Alltaf er það með heldur blendnum hug sem maður tekur sér í hönd ný verk sinna uppáhaldshöfunda því óneitanlega eru kröfurnar alltaf miklar um það að þær standist fyrri snilldarverkum snúning. Í tilviki After Dark má hins vegar segja að óttinn er ástæðulaus. After Dark er nefnilega í toppklassa.

After Dark hefur yfir sér nokkuð fútúrískt yfirbragð og einhver stórabróðursblær er undirliggjandi alla söguna í gegn. Frásagnarmátinn er á einhvern hátt afar myndrænn og stundum líður manni eins og maður sé dottinn ofan í eina af þessum ,,Short Cuts"-myndum sem mikilla vinsælda hafa notið á síðustu árum (s.s. Magnolia, Crash og fleiri). Þannig eru sagðar sögur af einstaklingum, hverjum í sínu horni, sem allir tengjast sömu atburðarásinni nótt eina í Tókýó.

Sögusviðið er þessi eina nótt í japönsku höfuðborginni og við fáum að fylgjast með ungri stúlku á næturbúllu, systur hennar í draumheimum, strák sem æfir sig með djasshljómsveit, lúbarinni kínverskri vændiskonu, kvalara hennar og fleiri næturhröfnum. Ég nefndi áður hversu myndræn sagan væri en við það bætast alltumlykjandi værukærir djasstónar (eitt af leiðarstefum í bókum Murakamis) sem líða út úr myrkrinu.

After Dark hefur allt sem sannir aðdáendur Murakamis kunna svo vel að meta í bókum hans. Ljúfsár saga af ungmennum í tilvistarkreppu, einmanaleiki og firring, góður skammtur af mystík og þokukenndri fortíð og svo örlítið ,,sæ-fæ" svona í leiðinni. Og svo auðvitað kettir, djass, hafnarbolti og allt hitt.

Sem sagt: Murakami, eins og hann gerist bestur.

***1/2

Í þetta sinn var það síðasta Wallander-bókin sem maður ætti þó kannski frekar að kalla einhvers konar eftirmála því að síðasta bókin er í rauninni bókin á undan. Ástæðan er sú að í þessari bók er Kurt Wallander ekki lengur aðalpersónan. Hann er þó ekki langt undan. Aðalpersónan er hins vegar Linda, dóttir Kurts, sem lengi reyndi að flýja þau örlög sín að enda eins og pabbi sinn en varð á endanum undir og er í þessari bók orðin lögga á löggustöðinni í Ystad.

Allt annað í bókinni er hins vegar í anda hefðbundinna Wallander-bóka og því er alveg óhætt að setja hana í flokk þeirra hinna. Ástæðulaust er að rekja söguþráðinn eitthvað sérstaklega enda gerir það ekki annað en að skemma fyrir tilvonandi lesendum þegar slíkt er gert í tilviki glæpabókmennta.

Innan frosten er jafn-næs og gott við uppvaskið og allt hitt stöffið hefur yfirleitt verið. Mjög banalt og klisjukennt náttúrlega - en hver vill hlusta á eitthvað flókið og heilabrjótandi við uppvaskið, eins og það sé ekki nóg að einbeita sér að burstanum og bollanum og heitu bununni?

Enginn Wallander-aðdáandi verður sem sagt svikinn af þessari.

**1/2 af fjórum.

Bókin sat á metsölulistum í fyrra og hlaut nokkuð lof gagnrýnenda víða um heim. Hún segir frá Oskar, níu ára gömlum dreng í New York sem missti föður sinn í árásunum á Tvíburaturnana 11. september 2001. Oskar verður sér úti um tilvalið tækifæri til þess að takast á við föðurmissinn þegar að hann finnur lykil í umslagi í eftirlátnum eigum föður síns. Utan á umslaginu stendur ,,Black" og Oskar ákveður að ganga í það mál að finna það út að hverju lykillinn gengur. Hann ákveður því að heimsækja alla tæplega 500 New York-búa sem bera eftirnafnið Black og athuga hvort einhver þeirra getur orðið að liði.

Inn í söguna fléttast síðan saga ömmu Oskars og afa, en þau voru fórnarlömb annarrar árásar: Loftárásanna á Dresden í lok seinni heimsstyrjaldarinnar.  Þessir kaflar frásagnarinnar virka stundum truflandi í frásögninni en eru þó um margt ákaflega vel uppbyggðir.

Sterkasti hluti sögunnar er samt sem áður persónulýsing Oskars og óhætt er að fullyrða að Safran Foer takist frábærlega að draga upp mynd af níu ára barni að takast á við mikla sorg. Bæði er þar átt við myndina af þroskastigi barnsins og ástandi þess. Höfundurinn fær því stóran plús fyrir þann part sögunnar og annan raunar fyrir framvinduna sjálfa sem er lipur og áhugaverð.

Sagan fær því *** af fjórum.

Í tilviki Auster er hér um að ræða nóvellu sem á frummálinu ber titilinn Travels in the Scriptorium (,,Rejser i scriptoriet" í danskri þýðingu). Þegar þetta er skrifað er bókin enn ekki nema komin út á hluta hins engilsaxneska málsvæðis en Danir virðast hins vegar halda forskoti sínu því að við bókarútgáfuna í fyrra hefur nú bæst dönsk hljóðbókarútgáfa umræddrar nóvellu Austers. Þá útgáfu verksins hef ég undanfarið haft í eyrunum á ferðum mínum á milli staða.

Segja má að Paul Auster leiti að vissu leyti nokkuð til upprunans sem skáldsagnahöfundur í nóvellu þessari. Hann hafði að vissu leyti slegið nýjan tón sem rithöfundur með hinni gamansömu Brooklyn Follies þar sem einhver hitti naglann á höfuðið þegar að hann sagði að Paul Auster væri farinn að skrifa bækur sem væru eins og Woody Allen-myndir (og ekkert nema gott um það að segja enda Brooklyn Follies frábær bók). Travels in the Scriptorium hefur hins vegar fremur yfirbragð New York-þríleiksins og kannski þá helst Ghosts, annars hluta þríleiksins - svona fljótt á litið, alla vega.

Auster fer reyndar alls ekki leynt með tengingu í fyrri verk í þessari nýjustu bók sinni. Hann gengur reyndar svo langt að kynna til sögunnar fjölmargar af söguhetjum annarra skáldsagna sinna, sem ýmist koma beint við sögu eða standa í bakgrunninum. Raunar minnir mig að ég hafi lesið viðtal við Auster í fyrrasumar þar sem að því var velt upp hvort að hann væri í raun að tengja allt höfundarverk sitt í eina, stóra og mikla sögu. Það verður spennandi að fylgjast með því hvert sú hugsanlega stefna hans leiðir hann í næstu verkum.

Ekki er alla vega annað að sjá en að henni sé haldið við í augnablikinu því að nýjasta verkefni rithöfundarins fræga er kvikmyndin The Inner Life of Martin Frost sem dyggir lesendur Auster muna kannski eftir sem kvikmynd sem kom fyrir í The Book of Illusions, skáldverki Austers frá 2002.

Travels in the Scriptorium er annars hálfgert stofudrama sem fjallar um hinn gleymna Mr. Blank sem vaknar einn daginn í herbergi þar sem hann kannast ekkert við sig og dagurinn sem í hönd fer gengur út á það að rifja upp og passa sig á því að gleyma því þó ekki sem nýbúið er að minna hann á. Mr. Blank lifir því í ruglingslegri veröld á mörkum veruleika og ímyndunar og segja má að Auster takist að smita lesandann af sömu tilfinningu.

Í það minnsta þurfti ég að hafa mig allan við til þess að ráða þær gátur og þær vísanir sem Auster leggur reglulega fyrir lesandann. En kannski danski upplesturinn (sem annars var til mikils sóma) flæki málin fyrir þann sem ekki drakk dönskuna með móðurmjólkinni, svo og hlustunin í stað lestrarins. Eða kannski er maður bara ekki nógu víðlesinn eða gáfaður!

Hvað sem því líður þá verður ekki sagt að hér sé á á ferðinni neinn burðarbiti í ritverki Paul Auster. Því miður, verð ég því að telja Travels in the Scriptorium til síðri verka Auster, af þeim sem ég hef yfir höfuð lesið.

Vonandi tekst Auster betur upp í næsta verki þar sem hann heldur ef til vill áfram hinu stóra ætlunarverki sínu að búa til eina og stóra Paul Auster-epík úr ritverki sínu.

Sumir sögðu um Sendiherrann, þessa nýjustu bók Braga, að hún væri hans besta. Ég er ekki frá því að ég taki næstum því undir það þó að mér þyki nú enn vænstu um Hvíldardagana. Ég fellst því á að setja hana í 2. sætið eða í mesta lagi 1.-2. sætið.

Bragi er á kunnuglegum slóðum í þessari frásögn sinni, stíllinn er samur við sig og aðalpersónan jafn ótrúlega lunkin við að koma sér í klandur með eintómum aulahætti. Sama yfirbragðið er líka hér til staðar þar sem að undirliggjandi ólga kraumar og bullar undir hinu hversdagslega yfirborði og enn og aftur tekst Braga á meistaralegan hátt að breyta ásýnd lesandans á persónur sínar þegar að minnst varir.

Borgarmyndir Reykjavíkur, Vilníus og Druskininkai eru sömuleiðis heillandi, eins og götumyndir Braga hafa verið í fyrri bókum hans.

Á heildina litið er þetta frábær saga. Maður spyr sig hvenær komi eiginlega að Braga að fá Íslensku bókmenntaverðlaunin.

Ég leyfi mér að smella ***1/2 af fjórum.

Góði dátinn Svejk tilheyrir tvímælalaust háklassískum bókmenntaverkum 20. aldarinnar, jafnvel þótt að verkið sé óklárað. Hasek ætlaði víst að koma sex bindum sögunnar út en hann fékk tæringu og féll skyndilega frá og náði því einungis að ljúka fjórum bindum. Sagan um góða dátann Svejk endar því á fremur skarpan hátt í miðri atburðarás.

Sagan um Svejk er einhver þekktasta stríðsádeila heimsbókmenntanna og hefur skírskotun til stríðsrekstrar mannkynsins um allar grundir í dag, líkt og hún gerði fyrir þeim 85 árum sem liðin eru frá fyrstu útgáfu hennar.

Húmorinn er alltumlykjandi og Gísli sér til þess að glæða hann þvílíku lífi að úr verður hin besta skemmtun.

Góði dátinn Svejk í upplestri Gísla fær ***1/2 af fjórum.

Nokkrir upplesarar skiptust á um lesturinn. Þeir voru allt frá því að vera þrælgóðir til þess að ver óþolandi. Leiðinlegt þegar að slæmir upplesarar nánast skemma sögur fyrir manni.

The Elephant Vanishes fær **1/2 stjörnu af fjórum.

Í þessari bók er söguhetjan afkomandi Breta sem halda úti óformlegu nýlenduveldi í Sjanghæ í Kína með heljartökum sínum á Kínverjum í gegnum verslun með ópíum. Við fáum þó einkum að kynnast söguhetjunnar þegar að hún er komin á fullorðinsár, komin til Englands en búin að sjá á eftir báðum foreldrum sínum eftir að þeir hurfu sporlaust í Kína meðan að hún var enn þá barn. Söguhetjan, einkaspæjarinn Christopher Banks, ákveður að halda aftur austur eftir til þess að leita foreldra sinna en verður að gjalda fyrir barnslega heimssýn sína og rekst á fleiri veggi en hann hafði leyft sér að gera sér í hugarlund að kynnu að leynast á veginum.

Bókinni vex mjög ásmegin eftir því sem líður á. Hún byrjar hægt og fremur stirðlega (næstum leiðinlega, svei mér þá) en síðan fara hjólin að snúast og úr verður fyrirtaks skáldsaga. Helsti kostur bókarinnar er hversu meistaralega Ishiguro tekst að fanga þennan ótrúlega breska heimsveldishroka sem skín úr hugarfari og hegðan allra þeirra Breta, að aðalpersónunni meðtalinni, sem við sögu koma. Auðvelt hefði verið að detta ofan í þann pytt að pússa hornin af þessum einstaklega ógeðfelldu bresku eiginleikum þessa tíma til þess að gera sögupersónurnar, sérstaklega þá kannski aðalpersónuna, sympatískari í augum lesenda en það gerir Ishiguro sem betur fer ekki. Persónulýsingar ríma því vel við það sem maður getur, kannski á hæpnum forsendum þó, haldið fram að séu raunsannar lýsingar á hrokafullum breskum leiðindapúkum á 4. áratug síðustu aldar (sem er mestan part sögutími bókarinnar).

Í heildina bara nokkuð gott allt saman, sem sagt.

Skuggi vindsins á það sameiginlegt með Harry Potter að í báðum tilvikum er um að ræða marflatar og klisjukenndar sögur sem eru eins og afrakstur af einhverju dauðhreinsuðu rithöfundanámskeiði þar sem öllum formúlum er jú fylgt en útkoman er jafnandlaus og lyftutónlist.

Kannski er það einmitt þetta sem virkar til þess að ná hylli alls fjöldans og komast í efsta sæti á vinsældalista: Búa til svona bókmenntalegan skyndibita.

Ég hlustaði þó til enda af sömu ástæðu og maður gerir oft þegar að maður er að reyna að komast að því hvað öllum hinum fannst svona stórmerkilegt og frábært við eitthvað sem allir eru að lesa og öllum finnst gott.

Niðurstaðan er hins vegar: Álíka innihaldsrík og Hagkaupsbæklingur. Sem sagt, rusl.

Saturday vakti sérstaka eftirvæntingu í huga mínum þar sem að bókin er hluti af því sem kalla má ,,eftir 11. september"-list (post-9/11 á ensku) og snýst um viðbrögð listamanna og úrvinnslu á þeim atburðum og þeirri heimssýn sem upp hefur sprottið í kjölfar hryðjuverkanna afdrifaríku haustmorgun einn árið 2001. Lítið hefur farið fyrir slíkum verkum í íslenskum bókmenntum, Eiríkur Norðdahl sagði reyndar að Hugsjónadrusla hans félli í þennan flokk en ég greindi hins vegar allt önnur áhrif í þeirri bók.

,,Post-9/11"-einkenni Saturday felast einkum í þeirri undirliggjandi hræðslu og öryggisleysi sem búið hefur um sig í huga heilaskurðlæknisins Henry Perowne þrátt fyrir að allt gangi honum í haginn, bæði í einkalífi og starfi. Hann hefur einhverja ónotatilfinningu fyrir því að hann lifi við svikalogn og að hvenær sem er geti farið að hvessa allt í kringum hann þannig að allt fjúki um koll.

Saturday lýsir á nostursamlegan hátt laugardegi í lífi heilaskurðlæknisins þar sem McEwan beitir nánast ,,proustískri" nákvæmni til þess að varpa ljósi á hvern atburð dagsins. Og svo að Braga Ólafssyni sé nú aftur blandað í umfjöllunina þá kemur það skýrt fram bærði í Saturday og Hvíldardögum Braga að það getur oft verið mun flóknara að takast á við lífið á frídögum en á öðrum tímum. Dagur Perownes verður nefnilega mun átakanlegri og illviðráðanlegri en hann hafði nokkurn tíma gert sér í hugarlund í bítið þegar að hann reis úr rekkju.

McEwan lýsir viðburðum laugardagsins 15. febrúar 2003. Dagsetningin er fjarri því að vera tilviljunarkennd vegna þess að á þessum degi fóru fram fjölmennustu mótmæli í sögu Bretlands þegar að hundruð þúsunda (eða jafnvel á aðra milljón, alveg eftir því hverjir töldu) göngufólks þrammaði um stræti Lundúna til að mótmæla fyrirhugaðri innrás Bandamanna á Írak. Þrátt fyrir að Perowne telji sig ekki eiga beint erindi í gönguna þá setur hún mikið mark á atburðarás dagsins hjá honum.

Mótmælin verða einnig til þess að koma róti á huga Perownes. Perowne er því (æskilega) marki brenndur að því meira sem hann kynnir sér rökræður þeirra sem mæla með og á móti innrásinni þá vakna einungis fleiri spurningar og efinn eykst um að til sé einhver stóri-sannleikur eða afdráttarlaus afstaða. Hann ver því á mis málstað fylgjenda og andstæðinga innrásarinnar eftir því við hvern hann ræðir og eftir hvaða rökum hann veltir upp hverju sinni.

Kannski er djarft að halda eftirfarandi fram en það er engu að síður freistandi að velta því upp að þessar vangaveltur endurspegli efasemdir höfundarins um að rökræðurnar snúist um rétt gegn röngu, gott gegn illu, svart gegn hvítu. Hvað sem því líður þá er ekki ólíklegt að margir lesendur geti fundið sig í svipaðri aðstöðu. Hann á nefnilega glettilega oft við gamall botn úr íslenskri ferskeytlu: ,,Sá er viss í sinni sök/sá er ekkert skilur". Því meira sem fólk reynir að komast framhjá alhæfingum og slagorðum annarra í afstöðu sinni og reynir í stað að byggja upp eigin afstöðu, því líklegra er að fleiri spurningar vakni á leiðinni en að svör fáist.

Þetta er vel gert hjá McEwan. Það hefði verið lítið mál fyrir hann að búa til einhvern móralskan besserwisseratón þar sem Blair er kallaður bjáni en mótmælendur eru hafðir upp til skýjanna. Þess vegna verður ,,post-9/11"-þáttur bókarinnar á einhvern hátt ábyrgur og marktækur.

Eins og í Amsterdam, þá hefur McEwan greinilega lagt nokkuð á sig til þess að kynnast hugarheimi og vettvangi þeirrar atvinnugreinar sem aðalpersónan stundar. Þó að ég heillist persónulega meira af hugarheimi tónskáldsins í Amsterdam en heilaskurðlæknisins í Saturday þá er lýsingin ekki síðri og til meðmæla skal teljast að höfundi tókst að framkalla klígju hjá mér með mjög svo myndrænum lýsingum af heilauppskurðum.

Margt fleira gott væri hægt að segja um Saturday, bæði atburðarásina, uppbyggingu og bakland bókarinnar. Hér verður þó látið staðar numið en látið nægja að mæla mjög með Saturday. McEwan leggur hér fram mjög mikilvægt og gott framlag skáldsögunnar til umræðunnar um hina hröðu og oft miskunnarlausa atburðarás sem árásin á Tvíburaturnana hefur leyst úr læðingi.

Eftir árangurslausa leit í bókabúðum og á bókasöfnum leysti ég málið með Amazon og bókin barst í janúar síðastliðnum. Og nú er ég loks búinn að hespa henni af - hef svona gripið til hennar af og til.

Didion var í El Salvador 1982 og bókin er frá þeim tíma. Hún segir frá glæpasamfélaginu El Salvador þar sem ómögulegt er að vita hverjir fremja verstu eða mestu glæpina á götum út, böðlar stjórnvalda eða hreinræktaðar glæpaklíkur. Og þetta var að sjálfsögðu hyski sem að Reagan-stjórn þessa tíma studdi dyggilega við bakið á - nema hvað?

Skemmst er frá því að segja að ég komst samt sem áður einhvern veginn aldrei í samband við þessa bók. Þannig að Kapuscinski er enn bestur. En ég keypti mér þó aðra Didion-bók í leiðinni, Miami heitir hún, og kannski maður gefi henni séns einhvern tíma á næstu mánuðum.